Hur, Lur eta Ur!

 Hur, Lur eta Ur!

1

3

5

7

9

11

13

15

17

19

21

23

Gometxak

 

Gometxa karratua gorria

Gometxa karratua urdina

Gometxa karratua horia

Gometxa karratua berdea

Gometxa karratua morea

Gometxa karratua marraoia

Gometxa karratua beltza

Gometxa karratua zuria

Gometxa borobila zuria

Gometxa borobila gorria

Gometxa borobila berdea

Gometxa borobila beltza

Gometxa borobila urdina

Gometxa borobila marraoia

Gometxa borobila morea

Gometxa borobila horia 

Historiaurrea - galdetegia

Galdetegi hau Historiaurreari buruzko ezagutzak modu ludiko eta dibertigarrian ebaluatzeko diseinatuta dago: 

1.- Historiaurreko zein garaitan agertu zen nekazaritza?

• Paleolitoan.

• Neolitoan.

• Metalen aroan.

2.- Giza espezie hauetatik, zein agertu zen aurrena?

 

• Homo habilis.

• Homo erectus.

• Homo sapiens.

• Homo Neanderthalensis.

3.- Zein giza espezieri egozten zaio sua aurkitzea?

• Homo habilis.

• Homo erectus.

• Homo sapiens.

• Homo Neanderthalensis.

4.- Nola deitzen zaio gizakiaren lehen arbasoak agertu eta idazkera asmatu arteko aldiari?

• Paleolitoa.

• Neolitoan.

• Metalen aroa.

• Historiaurrea.

5.- Zenbat etapatan banatzen da historiaurrea?

• Paleolitoan.

• Neolitoan.

• Metalen Aroan.

• Aurreko hirurak.

6.- Nola esaten zaio primateetatik bereizten gaituzten ezaugarriak eskuratzeko prozesuari?

• Antropomorfismoa.

• Hominizazioa.

• Garapen kognitiboa.

• Aldaketa.

7.- Non bizi ziren Paleolitoan?

• Nomadak ziren, batzuetan adarrez egindako txaboletan bizi ziren edo kobazuloetan babesten ziren.

• Sedentarioak ziren, txabolak eta auzoak eraiki zituzten erreken ondoan.

8.- Zertaz elikatzen ziren Paleolitoan?

• Ehiztariak eta biltzaileak ziren, beraz, ehizatzen eta arrantzatzen zutenaz elikatzen ziren, nahiz eta elikagai gehienak fruituak eta sustraiak biltzetik etorri.

• Nekazaritza eta abeltzaintza baliatuz alikatzen ziren, ehiza eta arrantzaz gain.

9.- Zer materialez eginak zeuden Paleolitoko tresnak?

• Buztinaz (lurra).

• Kobrea eta brontzeaz.

• Harriz eta hezurrez.

• Egurraz.

10.- Zer ehiza-teknika ez zen erabiltzen Paleolitoan?

• Segada.

• Arrantza arpoiekin.

• Ehiza larriarekin.

• Etxekotutako animaliak hiltzea zen erabiltzen ez zena, Neolitoan etxekotu baitziren animaliak.

11.- Zerk ahalbidetu zuen hotzari aurre egitea, elikagaiak prestatzea eta animalia basatiak uxatzea?

• Nekazaritza.

• Harrizko tresnak.

• Sua menderatzea.

• Labar artea (hormetako margolanak / arte rupestre)

12.- Historiaurreko zein alditan agertu zen labar-artea animalia oso errealistak eta polikromatuak (hainbat koloretakoak) irudikatuz?

• Paleolitoan.

• Neolitoan.

• Metalaren aroan.

13.- Zer izen dute sexu-organoak oso garatuta dituzten eta ugalkortasuna bultzatzeko egiten zirela uste den emakumeen estatuatxoek?

• Bustoak.

• Maria.

• Venus.

• Eva.

14.- Nola deitzen zaio nekazaritza eta abeltzaintza agertzeari, sedentarizazioari, harri leunduari eta zeramikari?

• Desarrollismoa (garapena).

• Paleolitoko krisia.

• Neolitoko iraultza.

• Metalen aroa.

15.- Zer izen du herrixketatik kanpo egon ohi zen ehorzketa neolitikoen multzoak?

• Metropolia.

• Nekropolia.

• Akropolia.

• Megalopolia.

16.- Zertaz ari gara Arte neolitikoaz ari garenean?

• Giza irudiak eta animaliak agertzen dira, oso eskematikoak, eszenak irudikatzen dira eta kolore bakarrekoak izan ohi dira.

• Animalia-irudi nagusiak agertzen dira, eszenarik osatu gabe, oso errealistak eta kolore askotakoak.

17.- Historiaurreko zein alditan ekoizten dira zeramikazko ontziak?

• Paleolitoan.

• Neolitoan.

• Metalaren aroan.

18.- Zein hiru zatitan banatzen da Metalen Aroa eta zein ordenatan?

• Burdin aroa, Kobre Aroa eta Brontze Aroa.

• Brontze Aroan, Kobre Aroan eta Burdin Aroan banatzen da.

• Kobre Aroa, Brontze Aroa eta Burdin Aroa.

• Burdin aroa, Brontze Aroa eta Kobre Aroa.

19.- Zer aldaketa ekarri zituen bizimoduan Metalen Aroak?

• Merkataritzaren garapena

• Herrixka txikiak hiri bihurtzea

• Lanaren espezializazioa eta zatiketa sozialen agerpena ekarri zituen.

• Aurreko hirurak.

20.- Zein monumetu megalitiko da hau?

  

• Trikuharria (dólmen)

• Menhirra (menhir)

• Harrespila (cromlech)

21.- Zein monumetu megalitiko da hau?

• Trikuharria (dólmen)

• Menhirra (menhir)

• Harrespila (cromlech)

22.- Zein monumetu megalitiko da hau?

• Trikuharria (dólmen)

• Menhirra (menhir)

• Harrespila (cromlech)

23.- Zer giza espezieren aztarnak aurkitu dira Atapuercan (Burgos)?

• Homo hábilis.

• Homo antecessor.

• Homo Neandertal.

• Homo sapiens.

HARITZ ETA SUAREN SEKRETUA (HISTORIAURREA)

Lehen gizakia sua sortzen.

HARITZ ETA SUAREN SEKRETUA

Orain dela milaka eta milaka urte, ibai ertzean kokaturiko haitzulo txiki batean familia bat bizi zen. Haien artean, Haritz izeneko mutikoa zegoen, beti jakin-mina piztuta zuena. Bere aitonak, familiako jokintsuena zenak, beti esaten zion:

- Haritz, mundua handia da eta sekretuz beteta dago. Baina sekreturik handiena SUA da.

Haritzek ez zekien zer zen sua. Ez zuen inoiz ikusi, eta ez zekien zertarako erabili zezakeen ere.

Egun batean, ekaitz handi baten ostean, basoan zehar zebilela, zuhaitz bat kiskalita ikusi zuen. Adar bat oraindik gori-gorl zegoen eta beroa igortzen zuen. Beldurrez, baina aldi berean liluratuta, makila hartu eta haitzulora eraman zuen.

Hasieran, guztiek harrituta begiratu zioten, baina laster konturatu ziren suak beroa ematen zuela eta gau ilunetan argia eskaintzen zuela.

Egurrez elikatu zuten sua, itzali ez zedin, eta haien bizitza erabat aldatu zen: neguan ez zuten gehiago hotzik pasatu, haragia eta arraina sukaldatu egiten zuten eta piztia basatiengandik babesten ziren.

Haritz bihurtu zen tribuko mutil ausart eta jakintsuena, eta sua altxorrik preziatuena bihurtu zen. Haritzek ulertu zuen aitonak esaten zuena: sekretunk handiena sua zela.

--------

1) Kontakizun hau zein garaitan pasatu zela uste duzu?

iztanle gehü

2) Non bizi zen Haritz?

3) Zer esaten zion aitonak Haritzi?

4) Nola aurkitu zuen sua Haritzek?

5) Zertarako erabiltzen zuten sua?

6) Zure ustez, zer gertatuko litzaieke Haritzek sua aurkitu ez balu?